Adat we współczesnej Czeczenii
Słowo "adat" oznacza "obyczaje" w języku arabskim, a także "prawo zwyczajowe" w świecie islamu. Uzupełnia on zasady prawa szariackiego. Został wprowadzony w tejpach/plemionach i klanach, które pozwalały na krwawą zemstę oraz zawieranie pokrewieństw poprzez przysięgę, etc. Jest to zbiór zasad, które regulują codzienne życie klanów i rodzin. Jest to połączenie norm moralnych, tradycji i, w rzeczywistości, prawdziwy kodeks postępowania, który scala wszystkie aspekty życia społecznego w Czeczenii.
Czeczeński etnograf Said-Magomed Khasiyev opowiada o adacie w "Daimekhkan Az" ("Głos Ojczyzny"), czasopisma ludzi Czeczenów mieszkających za granica kraju. Mówi on, że "są zasady (adaty), które wywyższają człowieka, pomagają mu stać się lepszym. Różnią się znacząco od tych, które Czeczeni nazywają lamkerstami (pogańskimi zwyczajami w górskiej części Czeczenii). Większość Czeczenów odrzuca te ostatnie.
Jest tak jak opowiada legenda. Sławny czeczeński rozbójnik, ktoś na kształt czeczeńskiego Robin Hooda, Zelimhan spotkał strapioną kobietę. Spytał się, co się jej stało.
"Porwali mi moje dziecko" chlipnęła kobieta. Zelimhan pospieszył za porywaczami i wkrótce zobaczył dwóch mężczyzn, którzy nieśli zawinięte w płaszcz dziecko kobiety. Zelimhan prosił i błagał ich, aby w imię Boże, przez wzgląd na ich rodziców i przodków, aby oddali dziecko matce. Wszystko na próżno. Zaczął im grozić, a wtedy oni zabili dziecko. Cóż mógł zrobić innego jeśli nie zabić ich? Adat zabrania Czeczenom robić krzywdę małym dzieciom i nastolatkom, kobietom oraz ludziom starszym. Nawet krwawa zemsta ich nie obejmuje. Jednak ci, który słuchają praw pogańskich wywodzących się z górskiej części Czeczenii pozwalają mścicielowi posunąć się nawet do zabicia kobiety.
Jest kolejny przykład. Człowiek ukradł konia tylko po to, aby z niego spaść i skręcić sobie kark. Pogańskie prawo nakłada na właściciela skradzionego konia odpowiedzialność za śmierć złodzieja. Adat nie wini nikogo poza martwym złodziejem za zaistniałą sytuację: ukradł innemu człowiekowi konia i jego krewni muszą za to przeprosić. Muszą dać podarek właścicielowi konia i, rzecz jasna, oddać zwierzę.
Więcej przykładów. Adat wymaga, aby człowiek trzymał miejsce w którym mieszka w porządku. Czeczeni mają po dwa domu - prywatny (w którym mieszkają) oraz publiczny (miejsce spotkań). Można sobie wyobrazić, że w publicznym wybuchła walka. Im dalej awanturnicy mieszkają, tym więcej będą musieli zapłacić rekompensaty za dokonane zniszczenia. Adat wyznacza różne płatności za rany zadane w prawą lub lewą stronę ciała.
Jeśli młody chłopak chce porwać dziewczynę, która mu się podoba aby móc się z nią ożenić, powinien spytać jej, czy ona chce poślubić jego, czy też kogoś innego. Jeśli ona powie, że kocha kogoś innego, niedoszły pan młody zmienia się w swata. Ta dramatyczna przemiana w niektórych wypadkach kładzie kres sporom i doprowadza skłócone rodziny do zgody.
We współczesnej Czeczenii są ludzie, który żyją wedle wskazań adatu i tacy, który słuchają praw pogańskich. Ci ostatni nie mają zahamowań aby kraść czy używać siły. Mogą porwać, zgwałcić i zabić dziewczynę."
Said-Magomed Khasiyev jest znany z nacisku na ponadczasowe zasady adatu. Wskazuje podstawowe różnice między adatem a prawami pogańskimi. W szacunku i respektowaniu zaleceń adatu widzi możliwość odrodzenia społecznej moralności.
"Nie będzie żadnej odnowy" mawia "Jeśli każdy nie nauczy się pytać sam siebie, co dobrego zrobił danego dnia. Czeczeni zwykli wierzyć, że każdego dnia człowiekowi jest dane dziewięć szans aby zrobić dobrze i dziewięć, aby pobłądzić. Nie deptać robaków, powstrzymywać się od mówienia słów brzydkich i wyrzucić złe myśli ze swojej głowy - to jest droga, aby nauczyć się dobra. To jest metoda, aby podwyższyć standardy społecznej moralności."
Tłum. Szamil
Powrót na góręNa podstawie ChechnyaFree