http://www.makepovertyhistory.org Czeczenia
Czeczenia
Najlepiej wygląda w
Pobierz Firefoksa!

Czeczeńska Muzyka

Czeczeno-inguska muzyka narodowa składa się z trzech podstawowych gatunków: pieśni, utworów instrumentalnych, muzyki tanecznej i marszowej. Heroepickie pieśni, których treścią jest walka narodu w obronie wolności, pieśni sławiące czyny bohaterów legend i podań noszą nazwę illi. Pieśni miłosne i żartobliwe (w rodzaju czastuszek), wykonywane przez kobiety - eszarsz. Melodie liryczne, wykonywane na instrumentach narodowych - ładug jisz, zaś pieśni liryczne jisz. W okresie Wojny Kaukaskiej w Czeczenii szeroko rozpowszechnione były nazmy - islamskie pieśni religijne, często o charakterze elegijnym. Bohaterem wielu pieśni religijnych był u schyłku wojny, cieszący się w narodzie ogromnym autorytetem - szejch al-islam Kunta Chadżi (Kiszijew). Na treść pieśni składały się nauki i opowieści o męczeńskiej śmierci Chadżiego.
Jir - to rosyjskie i pozostałe pieśni obcego pochodzenia. Chałchar - melodie tańców narodowych.

Pieśni narodowe z reguły rozpoczynają się w powolnym lub umiarkowanym tempie. Melodia pieśni, przyspieszając, przechodzi stopniowo w szybki, pełen ekspresji "skrzący iskrami" taniec. Zasada ta jest cechą charakterystyczną wajnachskiej muzyki narodowej. Narodowe pieśni często rozpoczynają się recytacją. Pieśń-dialog rozpoczyna zawsze mężczyzna. Pozostali wykonawcy chórem powtarzają refren. Następnie włącza się kobieta, odpowiadając pieśnią mężczyźnie. Pozostałe kobiety wtórując jej, inicjują swoiste współzawodnictwo między obojgiem głównych wykonawców.

Podstawą muzyki czeczeńskiej jest porządek dorycki, rzadziej - frygijski. Dźwięki są wolne od chromatyzmów i wydłużonych sekund., charakterystycznych dla muzyki innych narodów Kaukazu. Wyróżnikiem pieśni czeczeńskich jest synkopa - tj. przesunięcie akcentu na dźwięk nie akcentowany przez wydłużenie wartości rytmicznej nuty nie akcentowanej i przetrzymanie jej przez część akcentowaną. Osobliwa struktura i funkcja harmoniki muzyki czeczeńskiej wyróżnia się oryginalnymi szczegółami. Tonika trójdźwięku porządku doryckiego re-fa-sol funkcjonuje zamiennie z trójdźwiękiem do-mi-sol. W tych podstawowych trójdźwiękach tercjowy ton niekiedy zastępowany jest jego wysokim, lub niskim, wspomagającym dźwiękiem: zamiast re-fa-la - re-mi-la lub re-sol-la, do-mi-sol - do-re-sol lub do-fa-sol. Akordy te brzmią w zakończeniach jako nierozerwalne "opóźnienia" akordów tercjowego systemu dźwiękowego. Zakończone są w ten sposób pieśni i tańce narodowe. Niekiedy porządek harmoniczny zostaje rozszerzony poprzez wprowadzenie trzeciego akordu - trójdźwięku wyższego o sekundę od tonicznego: mi-sol-si. W czeczeno-inguskiej muzyce narodowej spotyka się pominięcia trójdźwięków ze zmiennym tercjowym akordem; akord wówczas ma brzmienie kwartowe. Na przykład trójdźwięk re-sol-la zmienia się w akord kwartowy la-re-sol, zamiast re-mi-la - uzyskując kwartowe brzmienie mi-la-re. Kwartowe akordy często są stosowane w wokalnych i instrumentalnych utworach. Interwał kwarty zajmuje w czeczeńskiej muzyce takie miejsce, jak tercja w harmonii klasycznej tercjowej budowy.

Paralelne partie kwartowe występują także w wykonaniach chóralnych. Inną charakterystyczną cechą większości czeczeno-inguskich melodii jest sekwencja zstępująca, tj. powtarzanie zwrotu harmoniczno-melodycznego stopniowo niżej. Przykładem jest "Taniec Sadykowa". Bardzo często w narodowej muzyce Czeczenów triola harmoniczna występuje zamiennie z duo harmonicznym. Wiele pieśni rozpoczyna septyma, tak wyróżniający dla muzyki czeczeńskiej interwał między dwoma dźwiękami, z których wyższy notowany jest na siódmym miejscu w stosunku do niższego.

Oryginalnością wyróżnia się także czeczeńska muzyka marszowa, wykonywana w tempie marszów kawaleryjskich, na przykład wojenny marsz Gazy Magomy, pochodzący z pierwszej połowy XIX wieku (z okresu imamatu Szamila).
Popularnością w Czeczenii cieszą się utwory instrumentalne wykonywane na harmonii lub deczik-pondurze. Obyczajowo ich tytuły określają treść utworu, na przykład "Wysokie góry" - improwizacja muzyczna opiewająca piękno i potęgę Kaukazu. W wykonaniach instrumentalnych uwagę zwracają krótkie pauzy.

Szeroko znany czeczeński utwór pt. "Modlitwa Szamila" stał się legendą. Opowiada, jak pewnego razu imam Szamil wraz z wiernymi mu miurydami, został okrążony przez rosyjskie wojska, bez żadnej, zdawałoby się, nadziei na ocalenie. Nawet odważni miurydzi upadli na duchu. Wówczas Szamil błyskawicznie podjął decyzję: rozłożył modlitewny dywanik, który zawsze miał przy sobie. Zmówił modlitwę, po czym - po wypowiedzeniu kończącego modły "salam" - na jego rozkaz zagrała muzyka, a sam Szamil ruszył do tańca, który porwał i jego towarzyszy. Energia tańca i muzyka tak podniosły na duchu bojowników, że strach przed carskimi wojskami zniknął. W trakcie tańca padł rozkaz do ataku. Miurydzi walczyli jak lwy i wyrwali się z żelaznego okrążenia Rosjan.

Pod wrażeniem tej opowieści, czeczeński harmonista Magomajew z Szatoj, napisał muzykę do "Modlitwy Szamila", składającą się z dwóch części: pierwszej - smutnej i uroczystej, drugiej - szybkiej i radosnej. Ten utwór do dziś jest bardzo popularny wśród czeczeńskich harmonistów. Wykonywany jest w niezliczonych interpretacjach i aranżacjach.

Kompozytorzy i muzycy
Współczesna profesjonalna muzyka czeczeńska zawiera całe historyczne bogactwo dokonań twórczych narodu w tej dziedzinie. Choć anonimowymi pozostają liczni pierwsi autorzy i wykonawcy, ich utwory przetrwały. Wykonawcy pieśni (illanczi) mieszkali w każdej wsi i aule. Ich ranga w narodzie była szczególna. Śpiewając, podnosili na duchu walczących o wolność i niezależność Czeczenów. Byli wyrazicielami ich myśli i pragnień. Mówią o nich legendy. W XIX w. zyskali sławę w Rosji, mi.in dzięki M. Lermontowowi, który w poemacie "Izmaił-Bej", napisanym w 1832 r. opisał czeczeńskiego śpiewaka, czy K. Bielewiczowi - autorowi poematu "Czeczeniec Biersan".

Wśród muzyków profesjonalistów najbardziej jest znana rodzina Bisirchojewów (przekazująca z pokolenia na pokolenie swój dorobek twórczy), utalentowany harmonista Magomajew, Jusup Gadajew ze Starych Atagów, harmoniści Sekinat Dudajew i Daszukajew.

W XX w. popularnym wykonawcą pieśni był Ibragim Batajew. Wiele pieśni napisał Baudin Sulejmanow. Wirtuozem gry na harmonii nazywano Umara Dimajewa, autora kilkudziesięciu utworów na harmonię, setek opracowań, aranżacji i interpretacji. Wiele melodii i współczesnych pieśni, które zyskały popularność stworzyli: Bałkan Anzorowa, śpiewaczka Mariam Ajdamirowa, harmonistka Esit Ganukaajewa, muzyk Idris Cickijew. W czasach współczesnych, znanym nie tylko w Czeczenii wykonawcą pieśni o losie narodu i krwawej wojnie jest Timur Mutsurajew.

W oparciu o elementy narodowej muzyki czeczeńskiej powstało wiele wybitnych dzieł, m.in.: A. Dawidenko, M. Kowala, S. Rjauzowa, N. Narimanidze. W. Szwedowa, A. Aleksandrowa, A. Chalebskiego i wielu innych.

Znaczącą rolę w upowszechnieniu profesjonalnej sztuki muzycznej w Czeczenii odegrał kompozytor Georgij Christoforowicz Mielpurnow (1900-1957), Gruzin z pochodzenia, absolwent moskiewskiego konserwatorium muzycznego, który swoją twórczość poświęcił Czeczenii, gdzie przebywał w latach 30. XX w. Był nie tylko znakomitym instrumentalistą i kompozytorem, ale i pedagogiem. Z jego inicjatywy w 1936 r. powstała orkiestra złożona z tradycyjnych instrumentów czeczeńskich (deczik-pondur, harmonia, zurna, adchok-pondur, kontrabas bałałajkowy, baraban, bęben). Mielpurnow na podstawie zebranych przez siebie czeczeńskich i inguskich melodii opracował i napisał wiele oryginalnych utworów muzycznych o tematyce narodowej. Aktywna działalność twórcza Mielpurnowa została przerwana w latach represji, w związku z czym znaczna część jego bezcennych rękopisów nie zachowała się. Znana jest też rodzina Szeripowów. Nazarbek Szeripow w 1912 r. napisał dwa sceniczne utwory muzyczne: "Zabawa" i "Niedźwiedź", poświęcone tradycjom narodowym. Asłanbek Szeripow jest autorem przekładu pieśni czeczeńskich na język rosyjski. W 1918 r. wydał we Władykaukazie książkę - zbiór czeczeńskich heroepickich pieśni narodowych.

Kolejni kompozytorzy na czeczeńskiej scenie muzycznej pojawiają się dopiero po 1957 r., mi.in.: Umar Beksułtanow, Said Dimajew, Adnan Szachbułatow, Ali Dimajew. Kompozytor i muzykolog Said Dimajew jest autorem muzyki filmowej, symfonicznej, suit i oratoriów. Przez dziewięć lat pełnił funkcję dyrektora artystycznego Czeczeno-Inguskiej Filharmonii, był również głównym dyrygentem i dyrektorem artystycznym narodowej orkiestry Czeczeno-Inguskiego Radia i Telewizji.

Kompozytor i śpiewak Ali Dimajew był współzałożycielem estradowego zespołu wokalnego "Zama", który istniał w latach 1982-1999. Śpiewak Sułtan Magomiedow w okresie deportacji przebywał w Kirgizji. Tam dostrzegł jego talent wybitny dramaturg Abduł-Chamid Chamidow i zaproponował mu pracę w Kirgiskim Narodowym Zespole Pieśni i Tańca. S. Magomiedow w 1957 r. powrócił do Czeczenii; został solistą Czeczeno-Inguskiego Narodowego Zespołu Pieśni i Tańca.

Sukcesami poszczycić się mogą także muzycy: Supjan Cugajew, Ramzan Packajew i Czergizbijew. Wielki wkład w rozwój kultury muzycznej Czeczenii wniosła powstała w 1939 r. Filharmonia Narodowa i otwarta w 1936 r. czeczeńska Wyższa Szkoła Muzyczna.

Narodowe instrumenty muzyczne
Najstarszym znanym czeczeńskim instrumentem strunowym jest deczik-pondur (trzy struny, drewniany korpus). Dźwięczy miękko, szeleszcząco. Strój deczik-pondura: pierwsza struna - sol pierwszej oktawy, druga - mi, trzecia - re pierwszej oktawy. Dźwięki, jak na bałałajce, wydobywa się palcami. Adchok-pondur jest trzystrunowym instrumentem smyczkowym. Jego dźwięk przypomina skrzypce. Struny są nastrojone następująco: pierwsza - la, druga - mi, trzecia - re pierwszej oktawy. Szeroko rozpowszechniona i popularna jest na całym Kaukazie zurna, instrument o charakterystycznym, ostrym brzmieniu. Najpopularniejsza jest jednak kaukaska harmonia, ostrym i wibrującym brzmieniem przypominająca rosyjski bajan. Baraban z korpusem cylindrycznej formy, na którym gra się drewnianymi pałkami (czasem palcami) jest najczęściej spotykanym instrumentem perkusyjnym w zespołach towarzyszących wykonaniom tanecznym. Skomplikowane rytmy lezginek czeczeńskich wymagają od wykonawców nie tylko wirtuozerskiej techniki, ale przede wszystkim wyczucia rytmu, a baraban wyznacza rytm tancerzom. Podobną funkcję spełnia bęben. Popularna jest również bałałajka i gitara.

Folklor narodowy
Czeczeński folklor muzyczny swoją urodą, kolorystyką i indywidualnością od dawna przyciągał uwagę rosyjskich i sowieckich kompozytorów. Pierwszych zapisów nutowych ludowej muzyki czeczeńskiej dokonał w pierwszej połowie XIX w. zesłany na Kaukaz, nieznany z nazwiska dekabrysta. W swojej twórczości elementy folkloru czeczeńskiego wykorzystał azerbejdżański kompozytor Muslim Mahometowicz Magomajew (Czeczen z pochodzenia, urodzony w Starych Atagach). W duszy Magomajewa zawsze dźwięczały czeczeńskie motywy, czemu dał wyraz w utworach symfonicznych: "Czeczeński taniec ludowy", "Pieśni i tańce czeczeńskie".
W latach 1911-1912 Deniłbek Szeripow - wydawca wydawanej w Groznym gazety "Terek" publikował na jej łamach zebrane przez siebie opracowania poświęcone czeczeńskiemu folklorowi.
W 1925 r. w składzie naukowej ekspedycji przebywał w Czeczenii kompozytor A.A. Dawidenko. Odwiedzając auły, zapisywał melodie ludowe. Efektem jego pracy był wydany w 1926 r. w Moskwie zbiór 30. opracowań czeczeńskich narodowych melodii na fortepian i 30. czeczeńskich pieśni: historycznych, obrzędowych i lirycznych. W latach 30. XIX w. czeczeńskie i inguskie melodie ludowe zebrał i opracował kompozytor G.Ch. Mielpurnow. W 1938 r. pracę nad wajnachskim folklorem muzycznym podjął N.S. Reczmieński, który napisał na ten temat obszerną rozprawę. Autorem wielu opracowań czeczeńskiego folkloru jest także były dyrektor artystyczny Czeczeno-Inguskiego Narodowego Zespołu Pieśni i Tańca A.M. Chalebski. W 1957 r. podjęto kolejne prace badawczo-naukowe nad folklorem czeczeńskim. W 1959 r. wydany został zbiór 66. czeczeńskich i inguskich pieśni i tańców w opracowaniu E.A. Kolesnikowa, A.M. i M.M. Chalebskich, C. Cugajewa i N.S. Reczmieńskiego. Dwie książki poświęcone czeczeńskiemu folklorowi przygotował i wydał Naukowo-Badawczy Instytut Nauk Humanistycznych, w którego pracach uczestniczyli: S.Cz. Beksułtanow, A. Szachbułatow, S. Cugajew oraz wykładowcy Wyższej Szkoły Muzycznej Ł. Braiłowski, B. Bronsztejn, B. Sznaper.

Grupy folklorystyczne
"Wajnach" - skarbnica czeczeńskiej tradycji etnicznej
Czeczeno-Inguski Narodowy Zespół Pieśni i Tańca założony został w 1939 r. przez znanego tancerza Wachę Dakaszewa, dramaturga Abduła Chamidowa i Wachę Tatajewa - ówczesnego ministra kultury Czeczeno-Inguszetii. Początkowo zespół składał się z chóru i piętnastu tancerzy. W 1940 r. zespół wyjeżdża z koncertami do Piatigorska i Moskwy. Wówczas w zespole tańczył legendarny Mahmud Esambajew. Na początku lat 60. w repertuarze zespołu znalazły się pieśni i tańce narodów całego Kaukazu. W tym okresie w zespole występowali: popularna śpiewaczka Mariam Ajdamirowa, Walid Dagajew, Umar Dimajew, Zulaj Sardajewa. W 1969 r. kierownictwo zespołu powierzono Topie Elimbajewowi, które sprawował przez 20 lat. W 1974 r. zespołowi nadano nazwę "Wajnach" i przekształcono w zespół taneczny, liczący 150. wykonawców.
"Wajnach" występował z ogromnym powodzeniem na scenach świata: Ameryce Łacińskiej, Afryce, Europie, Turcji. Wybitnymi solistami "Wajnacha" byli: Adam Mamadajew, Tamara Didigowa, Mahomet Didigow, Romzan Abazow, Turko Chasimikow, Lidia Ajdamirowa, Wacha Idrisow.

Czeczeńska Grupa "Łowzar" Dziecięco-młodzieżowy zespół taneczny (30 dziewcząt i 30. chłopców) założony w 1983 r. Laureat licznych nagród i wyróżnień w latach 1996-1998 na festiwalach folklorystycznych w Anglii, Turcji, Bułgarii i na Białorusi.

Taniec
Najpopularniejszym wśród Czeczenów tańcem jest lezginka. Każdy auł posiada własną wersję leziginki - jedynego czeczeńskiego tańca bez wokalnego wstępu. Czeczeni lubią i potrafią tańczyć. Szeroko rozpowszechniona jest i pielęgnowana tradycja takich tańców jak: "Taniec starców", "Taniec młodzieńców", "Taniec dziewcząt'. W tańcach narodowych, zwłaszcza tradycyjnych, często zmienia się rysunek rytmiczny. Na przykład w "Tańcu starców" główna melodia pierwszego ośmiotaktu zamienia się w synkopowany rytm drugiego ośmiotaktu. Ta cecha przydaje muzyce tańca oryginalny i osobliwie kontrastowy charakter. Zasadą czeczeńskiego tańca jest jego dramaturgiczna fabuła. Zachwycają wykonania lezginek: czeczeńskiej, atagińskiej, urus-martanowskiej, szalińskiej i gudermeskiej. Wiele tańców narodowych nosi tytuły pochodzące od imion i nazwisk wirtuozów tańca, np. "Taniec Sałmana", "Taniec Sadykowa". Popularny jest obrzędowy "Taniec urodzaju", czy "Taniec przyjaciół". Taniec w wykonaniu kobiet charakteryzuje się lekkością, gracją i dostojeństwem, tańczą jakby "płynąc w powietrzu"; jest kontrastem dla pełnego temperamentu, ognistego "sypiącego iskrami" tańca mężczyzn, którzy ze szczególnym mistrzostwem wykonują kroki taneczne na palcach - pointach.
Narodowa muzyka taneczna Czeczenów wyróżnia się swoistym rytmem, który wyznaczany jest przez barabany i bębny. Na tę oryginalność składają się gwałtowne, niespodziewane zmiany silnych dolnych taktów, jak gdyby naruszających cały rytmiczny rysunek tańca. Charakterystycznie brzmi zmiana harmonii słabych dolnych taktów. Często występują też przemienne wartości rytmiczne.

Tancerze
Mahmud Alisułtanowicz Esambajew (1924-2000)
Urodził się 15 lipca 1924 r. w Starych Atagach. Od piętnastego roku życia tańczył w Czeczeno-Inguskim Narodowym Zespole Pieśni i Tańca. W 1943 r. został zaangażowany do piatigorskiej operetki. Lata młodości Esambajewa przypadły na okres Wielkiej Wojny Ojczyźnianej, lecz tańca nie porzucił: występował na froncie i w szpitalach wojskowych. Mając 20 lat został solistą Kirgiskiego Teatru Opery i Baletu. Występował w charakterystycznych narodowych tańcach z elementami profesjonalnego baletu. Był wykonawcą głównych ról w baletach: "Jezioro łabędzie", "Fontanny Bachczysaraju", "Śpiąca królewna". W latach 50. porzucił scenę akademicką na rzecz narodowych twórczości tanecznej. Został solistą Czeczeno-Inguskiego Narodowego Zespołu Pieśni i Tańca. Wykonywał tak zwane "tańce-nowele", przedstawiające charakterystyczne dla różnych narodów tańce. Na przykład: indyjski taniec rytualny "Złoty bóg", hiszpański "La-Corrida", tadżycki "Taniec z nożami". W 1959 r. przedstawił swój spektakl w Moskwie w składzie grupy "Gwiazdy sowieckiego baletu", z którą wyjechał wkrótce na tourn?e do Francji, Ameryki Północnej, gdzie jego występy spotkały się z entuzjastycznym przyjęciem. Po powrocie założył własny zespół. Z programem "Tańce narodów świata" objechał niemal cały świat. W czasopiśmie "Teatr" pisano: "Tańce Esambajewa to nie przedstawienie, to teatr przeżywania. Na afiszu czytamy: tańce narodów świata, a oglądamy narody świata w tańcu. Koniecznie zobaczcie Esambajewa".
M.A. Esambajew był laureatem wielu prestiżowych nagród i konkursów międzynarodowych. Nazywano go "czarodziejem tańca", "Szaliapinem tańca", "gwiazdą baletu i estrady", "wielką, genialną legendą XX wieku". O Esambajewie, a także z jego udziałem, zrealizowano wiele filmów artystycznych i dokumentalnych. Zmarł w 76. roku życia 7 stycznia 2000 r.

Mahomet Didigow
Urodził się w 1946 r. w Kazachstanie. Popularny wykonawca czeczeńskich tańców narodowych. Tańczył od siódmego roku życia w Pałacu Pionierów w Ałma-Acie. W 1958 r. zamieszkal w Czeczenii, w Groznym. W 1963 r. w wyniku konkursu został przyjęty do Czeczeno-Inguskiego Narodowego Zespołu Pieśni i Tańca. W 1975 r. zostaje solistą Zespołu Pieśni i Tańca Północnej Osetii "Alan". Występuje w muzycznych i choreograficznych filmach. W repertuarze M. Didigowa znajdowały się tańce narodów Kaukazu. Był laureatem wielu konkursów. Kierował zespołami estradowymi: "Sieda", "Iczkeria" i "Gwiazdy Północnego Kaukazu". Partnerkami Didigowa były wybitne tancerki: Zułaj Sardałowa, Albina Bajewa, Tamara Siniawska. Współpracował z takimi mistrzami baletu, jak: D. Bagrationi, I. Moisiejew, Z. Bitarow, B. Lecht, E. Grikurowa, P. Torczinow. Wśród znakomitych realizacji w repertuarze Didigowa były: "Inguski taniec charakterystyczny", "Tańce czeczeńskie" (m.in. walc), kabardyno-bałkarski "Isłamej", azerbejdżański "Jałły", dagestański "Moja góralka". Po ukończeniu zawodowej kariery tancerza, kontynuował pracę choreograficzną; został docentem kuratorem katedry reżyserii i aktorstwa (fakultet kino, teatr i telewizja). Szczególną opieką objął grupę młodych aktorów czeczeńskich "Nachi".

Dikału Abuzedowicz Muzakajew
Urodził się 24 marca 1960 r .we wsi Romanowka (rejon Celinogradska). W 1975 r. rozpoczął naukę na wydziale choreografii Szkoły Kulturalno-Oświatowej w Groznym. W trakcie nauki podjął pracę w balecie czeczeńskiego Teatru Dramatycznego im. Ch. Nuradiłowa (wystąpił w spektaklu "Pieśni Wajnachów"). W 1978 r. ukończył szkołę i wyjechał z zespołem teatru do Portugalii, następnie na tourn?e do Ameryki Łacińskiej. Przez dwa lata (w okresie służby wojskowej) pracował w Zespole Pieśni i Tańca Północnokaukaskiego Okręgu Wojskowego, początkowo w charakterze choreografa (opracował dwa tańce). W 1982 r. został studentem wydziału choreografii w moskiewskim Instytucie Kultury. Po ukończeniu studiów w 1986 r. wrócił do Groznego. Został baletmistrzem i tancerzem w zespole "Wajnach". W 1992 r. był jednym z założycieli zespołu tańca folklorystycznego "Nochczo", który po czterech latach został połączony z "Wajnachem". W swoim dorobku Muzakajew ma realizację dziewięciu przedstawień w Inguskim Zespole Narodowym. Pracował z akademickim zespołem im. Fazi Gaskarowa w Ufie (Baszkiria) i zespołem "Kabardynka". Na początku 2001 r. został dyrektorem zespołu "Wajnach". Pod jego kierownictwem zespół wznowił wiele pozycji repertuarowych i przygotował trzy nowe spektakle taneczne.

Powrót na górę
opracowała Lamara na podst: ChechenPress, Kavkaz.Strana, Chechnya