PRZYRODA
NIZINA TERSKO-KUMSKA
Nizina Tersko-Kumska zajmuje obszar rozciągający się pomiędzy rzekami - Terekiem na południu a Kumą na północy. Na zachodzie jej naturalną granicę stanowi Wyżyna Stawropolska, zaś na wschodzie - Morze Kaspijskie. Do Czeczenii należy południowa część Niziny Tersko-Kumskiej. Niemal 3/4 powierzchni zajmuje piaszczysty masyw terski, wyraźnie różniący się pagórkowatą rzeźbą terenu od krajobrazu otaczających go równin. Pod względem geologicznym Nizina Tersko-Kumska stanowi część obniżenia przedkaukaskiego pokrytego powierzchniowymi warstwami osadowymi pochodzącymi z Morza Kaspijskiego. W czwartorzędzie znaczna część Niziny Tersko-Kumskiej była wielokrotnie zalewana przez wody Morza Kaspijskiego. Ostatnia transgresja (nazywana chwałyńską) miała miejsce pod koniec epoki lodowcowej. Na podstawie rozmieszczenia warstw osadowych transgresji chwałyńskiej można przyjąć, że poziom Morza Kaspijskiego sięgał wówczas 50 metrów n.p.m. Niemal całą powierzchnię Niziny Tersko-Kumskiej zajmował basen morski. Rzeki wpadające do basenu chwałyńskiego znosiły masy materiału, który następnie odkładał się w ujściach i kształtował w duże, piaszczyste delty. Prehistoryczne delty przetrwały na nizinie w postaci piaszczystych masywów. Największy z nich - terski, stanowiący prehistoryczną deltę Kury, niemal w całości zajmuje terytorium Czeczenii.
Jedną z powszechnie występujących form rzeźby masywu terskiego są piaszczyste pasma o budowie grzędowej. Kształtowane zgodnie z kierunkiem panujących wiatrów, rozciągają się równoległymi rzędami. Ich wysokość może się zmieniać z 5-8 do 20-25 metrów, zaś szerokość - od kilkudziesięciu do kilkuset metrów. Grzędy rozdzielają wyżłobienia, z reguły od nich szersze. Pasma są porośnięte roślinnością nadającą im miękkie zarysy.
Ciekawą formą ukształtowania krajobrazu masywu terskiego są piaski barchanowe (1) występujące zwłaszcza w północnej i północno-wschodniej części. Barchany rozciągają się prostopadłymi pasmami uformowanymi przez wiatry wschodnie i zachodnie. Wysokość poszczególnych grzbietów sięga 30-35 metrów. Pomiędzy barchanowymi pasmami rozmieszczone są doliny i kotliny. Rozsypujące się piaski masywu zabezpieczono nasadzeniami roślinności drzewiastej i trawiastej. Obecnie barchanowe piaski zachowały się na stosunkowo niewielkich obszarach.
Na masywie terskim występuje także inna forma rzeźby terenu - miękko zarysowane piaszczyste pagórki o wysokości 3-5 metrów. Ukształtowały się w efekcie wyodrębnienia z piaszczystych pasm lub umocnienia roślinnością barchanowych piasków. W granicach Niziny Tersko-Kumskiej wyróżnia się dolina rzeki Terek. Dla jej części lewobrzeżnej charakterystyczne są wyodrębnione terasy rzeczne (erozyjne) (2) . Kompleks sześciu teras jest wyraźnie widoczny w pobliżu stanicy Iszczerskiej.
Pierwsza terasa - zalewowa. Rozciąga się niezbyt szerokim pasmem wzdłuż całego koryta rzeki Terek. Corocznie podczas przyboru wód jest zalewana. Jej powierzchnia zmienia się często pod wpływem erozji wodnych i powodziowych warstw osadowych. Terasa poprzecinana jest wieloma potokami i dawnymi korytami rzek. Miejscami grunt jest bagnisty, pokryty nieprzebytymi zaroślami trzcin.
Druga terasa - nadzalewowa. Może być nazwana leśną, gdyż jest całkowicie pokryta lasem i krzewami. Od terasy zalewowej odróżnia się wyraźnym uskokiem wynoszącym 0,7-0,8 metra. Powierzchnia tej terasy również nosi ślady ingerencji rzeki. W postaci porośniętych trzciną niewielkich obniżeń terenu zachowały się koryta potoków i ślady nieistniejących już jezior. W lasach można napotkać błotniste poletka. W latach wielkich powodzi terasa nadzalewowa ulega podtopieniu.
Trzecia terasa - o wysokości uskoku 6,7 metra. Leży tu stanica Sawieliewska i część stanicy Naurskiej. Na niżej położonych odcinkach Tereka terasa jest bądź całkowicie rozmyta lub ciągnie się wąskim pasmem. W okolicy stanicy Iszczerskiej jej szerokość osiąga 50-60 metrów. Leżąca niegdyś na trzeciej terasie stanica Iszczerska ze względu na jej rozmycie została przeniesiona na czwartą terasę.
Czwarta terasa - wysokość uskoku 3,8 metra. Położone są tu stanice: Iszczerska, Mekeńska, Kalinowska, Ałpatowa, Naurska. Zarówno czwarta jak i trzecia terasa mają powierzchnię równinną. Występuje na niej wiele kurhanów i cmentarzysk. Terasę przecinają liczne kanały nawadniające.
Piąta terasa - wysokość uskoku 5 metrów. Teren jest silnie pofałdowany. Rozciąga się do masywu terskiego i wklinowując się - w rejonie stanicy Sawieliewskiej zlewa się z czwartą terasą.
Szósta terasa - piaszczysty masyw terski. Występują tu buruny - wydmy śródlądowe (3) . Terasa rozpoczyna się wyraźnie ukształtowanym uskokiem o wysokości 2,5-3 metra.
Powrót na górę
- 1. Barchan, geol. wydma w kształcie półksiężyca, wypukłym zboczem zwrócona ku kierunkowi wiatru.
- 2. Taras, geol. terasa - płaski stopień w dolinie rzecznej lub nad brzegiem morza. Powstaje wskutek erozyjno-akumulacyjnej działalności rzeki lub morza. W górnym biegu rzeki spadek jest największy. Przeważa silna erozja wgłębna. Rzeka bardzo silnie żłobi skały, pogłębiając koryto i tworząc strome doliny w kształcie litery V.
Przy wzmożeniu się erozji wgłębnej rzeka wcina się głębiej w dno doliny, a resztki dawnego dna tworzą terasy. Szybkość erozji rzecznej zależy od rodzaju skał. Im skały są twardsze, odporniejsze, tym procesy erozyjne zachodzą wolniej.
- 3. Powstały na terenach dawnych obniżeń, które wypełniały w przeszłości wody topniejącego lodowca. To one naniosły tu ogromne ławice piasku. W okresie późniejszym do głosu doszedł wiatr, który formował kształty owych piaszczysk. Przeważają wydmy kształtu parabolicznego, u których otwarte strony łuków są skierowane na zachód (najczęściej z tego kierunku wiały formujące wydmy wiatry). Od wewnętrznej części łuku (czyli od zachodu) wydma wznosi się łagodnie, by potem stromo opaść ku wschodowi.